Aanvallen: symptomen, oorzaken, diagnose en behandeling

"Aanvallen", beter bekend als toevallen, zijn plotselinge, ongecontroleerde elektrische verstoringen in de hersenen die veranderingen in gedrag, bewegingen, gevoelens of bewustzijnsniveaus kunnen veroorzaken. Aanvallen kunnen eenmalig voorkomen als gevolg van een acute ziekte of een aanhoudende aandoening zoals epilepsie. Het begrijpen van de symptomen, oorzaken, diagnose en behandeling van toevallen is cruciaal voor het effectief behandelen van deze aandoening.

Symptomen van toevallen

De symptomen van aanvallen variëren afhankelijk van het type aanval en welk deel van de hersenen is aangetast. De primaire typen aanvallen zijn gegeneraliseerd en focaal.

1. Gegeneraliseerde aanvallen:
   • Tonisch-clonische aanvallen (Grand Mal): Gekenmerkt door bewustzijnsverlies, verstijving van het lichaam (tonische fase), gevolgd door schokkerige bewegingen (clonische fase) en soms verlies van controle over de blaas of bijten op de tong.
   • Afwezigheidsaanvallen (Petit Mal): Korte periodes van staren, vaak verward met dagdromen, die slechts enkele seconden duren en waarbij de persoon zich niets van de gebeurtenis kan herinneren.
   • Myoclonische aanvallen: Plotselinge, korte schokken of stuiptrekkingen van de armen of benen.
   • Atonische aanvallen: Plotseling verlies van spierspanning, waardoor de persoon in elkaar zakt of valt.
   • Tonische aanvallen: Plotselinge stijfheid van de spieren, vaak in de rug, benen en armen.
   • Clonische aanvallen: Herhaalde, ritmische, schokkende bewegingen.
2. Focale aanvallen (partiële aanvallen):
   • Eenvoudige focale aanvallen: Tast een klein deel van de hersenen aan en kan leiden tot spiertrekkingen, veranderingen in de waarneming (bijv. vreemde smaak of geur) of een gevoel van déjà vu.
   • Complexe focale aanvallen: Kan veroorzaken verwarring, niet reageren en repetitieve bewegingen zoals over de handen wrijven of in cirkels lopen.
   • Secundaire gegeneraliseerde aanvallen: Focale aanvallen die overgaan in gegeneraliseerde aanvallen, wat leidt tot bewustzijnsverlies.

Oorzaken van aanvallen

Aanvallen kunnen door verschillende factoren worden veroorzaakt, en in sommige gevallen blijft de oorzaak onbekend. Veelvoorkomende oorzaken zijn:

1. Epilepsie: Een neurologische aandoening waarbij de elektrische activiteit van de hersenen abnormaal wordt, waardoor terugkerende aanvallen ontstaan.
2. infecties: Hersenvliesontsteking, encefalitis en andere infecties die de hersenen aantasten, kunnen epileptische aanvallen veroorzaken.
3. Hoofdletsel: Traumatisch hersenletsel kan epileptische aanvallen veroorzaken, die zich soms jaren na het letsel ontwikkelen.
4. Beroerte: Een beroerte is een belangrijke oorzaak van epileptische aanvallen bij ouderen. Het verstoort de bloedtoevoer naar de hersenen, wat leidt tot hersenschade en epileptische aanvallen.
5. Hersentumors: Abnormale gezwellen in de hersenen kunnen de elektrische activiteit verstoren, wat tot epileptische aanvallen kan leiden.
6. Genetische factoren: Sommige vormen van epilepsie zijn erfelijk, wat betekent dat ze binnen families worden doorgegeven.
7. Metabole onevenwichtigheden: Een onevenwicht in de bloedsuikerspiegel, natrium, calcium of andere elektrolyten kan leiden tot epileptische aanvallen.
8. Ontwenning van drugs of alcohol: Plotselinge ontwenning van alcohol, bepaalde medicijnen of drugs kan aanvallen veroorzaken.
9. Koorts (koortsstuipen): Hoge koorts, vooral bij jonge kinderen, kan toevallen veroorzaken.
10. Prenatale verwonding: Hersenschade vóór de geboorte als gevolg van een infectie, slechte voeding of zuurstoftekort kan leiden tot epilepsie.

Diagnose van aanvallen

Het diagnosticeren van de oorzaak en het type aanval is cruciaal voor een goede behandeling. Het diagnostische proces omvat doorgaans:

1. Medische geschiedenis:
   • Gedetailleerd verslag: Een gedetailleerde voorgeschiedenis van de aanval, inclusief het begin, de duur en de kenmerken, is van groot belang.
   • Familiegeschiedenis: Familiegeschiedenis van epilepsie of andere neurologische aandoeningen.
2. Lichamelijk en neurologisch onderzoek:
   • Fysiek examen: Controleren op tekenen van letsel of onderliggende aandoeningen die epileptische aanvallen kunnen veroorzaken.
   • Neurologisch onderzoek: Het evalueren van de hersenfunctie, waaronder motoriek, zintuiglijke waarneming, reflexen en mentale toestand.
3. Electroencephalogram (EEG):
   • EEG-test: Deze test meet de elektrische activiteit in de hersenen en kan afwijkende patronen identificeren die verband houden met aanvallen.
4. Beeldvormingstests:
   • MRI of CT-scan: Met beeldvormende onderzoeken kunnen afwijkingen in de hersenen, zoals tumoren, cysten of structurele problemen, worden opgespoord.
   • Functionele MRI of PET-scan: Met geavanceerde beeldvormingstechnieken kunnen de specifieke hersengebieden worden geïdentificeerd die verantwoordelijk zijn voor aanvallen.
5. Bloedtesten:
   • Metabolische testen: Bloedonderzoek kan metabolische of genetische aandoeningen identificeren die epileptische aanvallen kunnen veroorzaken.
   • Toxicologie-screening: Controleren op drugs of gifstoffen die een aanval kunnen hebben veroorzaakt.
6. Lumbale punctie:
   • Lumbaalpunctie: Deze procedure kan worden uitgevoerd om infecties of andere problemen met het centrale zenuwstelsel uit te sluiten.
7. Video-EEG-bewaking:
   • Videobewaking: Combineert EEG met video-opnames om aanvallen vast te leggen en te analyseren terwijl ze plaatsvinden, waardoor de oorsprong ervan kan worden vastgesteld.

Behandeling van aanvallen

De behandeling van aanvallen varieert op basis van de onderliggende oorzaak, frequentie en ernst van de aanvallen. Behandelingsopties omvatten:

1. medicijnen:
   • Anti-epileptica (AED's): De meest voorkomende behandeling voor epilepsie en aanvallen. AED's werken door de elektrische activiteit in de hersenen te stabiliseren.
   • Veel voorkomende AED's: Neem fenytoïne, carbamazepine, valproïnezuur en levetiracetam op. De keuze van het medicijn hangt af van het type aanvallen en de algehele gezondheid van de patiënt.
2. Chirurgische behandeling:
   • Resectieve chirurgie: Hierbij wordt het deel van de hersenen waar de aanvallen ontstaan, verwijderd.
   • Laserablatie: Een minimaal invasieve procedure waarbij een laser wordt gebruikt om de aanvalshaard te bestrijden en te vernietigen.
   • Corpus callosotomie: Het doorsnijden van de verbindingen tussen de twee hersenhelften om te voorkomen dat de aanvallen zich verspreiden.
   • Vaguszenuwstimulatie (VNS): Een apparaat dat onder de huid wordt geïmplanteerd, stuurt elektrische impulsen naar de nervus vagus om de frequentie van aanvallen te verminderen.
3. Wijzigingen in levensstijl:
   • Stress management: Stress is een veelvoorkomende trigger voor epileptische aanvallen. Daarom kunnen stressverlagende activiteiten zoals yoga of meditatie nuttig zijn.
   • Slaaphygiëne: Zorgen voor voldoende slaap is van groot belang, want slaapgebrek kan epileptische aanvallen veroorzaken.
   • Dieetveranderingen: Het ketogeen dieet, rijk aan vetten en arm aan koolhydraten, blijkt bij sommige mensen effectief te zijn bij het verminderen van aanvallen.
4. Alternatieve behandelingen:
   • CBD-olie: Cannabidiol (CBD) lijkt veelbelovend te zijn voor het verminderen van aanvallen, vooral bij medicijnresistente epilepsie.
   • biofeedback: Een techniek waarmee mensen leren hun fysiologische functies te controleren, waardoor de frequentie van aanvallen mogelijk afneemt.
5. Noodbehandeling:
   • Spoedeisende hulp: Als iemand een aanval heeft, is het van cruciaal belang om hem/haar te beschermen, ervoor te zorgen dat de luchtwegen vrij zijn en om te voorkomen dat hij/zij wordt vastgehouden.
   • Noodmedicatie: Bij langdurige aanvallen (status epilepticus) kan diazepam of lorazepam worden toegediend.
6. Psychosociale ondersteuning:
   • Counseling: Leven met epilepsie kan een uitdaging zijn. Counseling en ondersteuningsgroepen kunnen individuen en families helpen hiermee om te gaan.
   • Onderwijs: Patiënten en hun families voorlichten over triggers van aanvallen, medicatiegebruik en veiligheidsmaatregelen.

Conclusie

Stuiptrekkingen, of toevallen, zijn complex en kunnen een grote impact hebben op iemands leven. Het begrijpen van de symptomen, oorzaken en diagnose is cruciaal voor effectief beheer. Met de juiste behandeling kunnen veel mensen met toevallen een bevredigend leven leiden. Vroege diagnose en interventie zijn essentieel om toevallen onder controle te krijgen en de kwaliteit van leven te verbeteren. Als u of een geliefde last heeft van toevallen, is het essentieel om snel medisch advies in te winnen om deze aandoening effectief te kunnen behandelen.